Sebeplere ve Tabiata yaratıcı gözü ile bakmanın muhaliyeti / Tefsirde Yeni Yaklaşımlar

1) Acaba bir saatçi, saatin çarklarını yapsın, sonra saati çarklarla tertip edip tanzim etsin, daha mı kolaydır? Yoksa harika bir makineyi o çarklar içinde yapsın, sonra saatin yapılmasını o makinenin câmid ellerine versin, tâ saati yapsın, daha mı kolaydır? 2) Gözüm var diyenlerin insanın simasına bakması ve Âdem peygamber zamanından şimdiye kadar, belki sonsuza kadar, bu küçük simaların birbirine benzemekle beraber hiçbirinin diğerine benzememesini görmesi. 3) Esbaba (Sebeplere), Tabiata icad (yaratma) vermek mümtenidir (imkansızdır), muhaldir. Ve herşeyi doğrudan doğruya Vâcibü'l-Vücuda (Allah’a) vermek vâciptir, zarurîdir. 4) Şu kâinatın Hâlık-ı Hakîmi, kâinatı bir ağaç hükmünde halk edip, en mükemmel meyvesini zîşuur, ve zîşuurun içinde en câmi meyvesini insan yapmıştır. Ve insanın en ehemmiyetli, belki insanın netice-i hilkati ve gaye-i fıtratı ve semere-i hayatı olan şükür ve ibadeti, o Hâkim-i Mutlak ve Âmir-i Müstakil, kendini sevdirmek ve tanıttırmak için kâinatı halk eden o Vâhid-i Ehad, bütün kâinatın meyvesi olan insanı ve insanın en yüksek meyvesi olan şükür ve ibadetini başka ellere verir mi? #23. Lem’a Tabiat Risalesi-4